De verkorting van dagen

Het is een tijdje terug dat ik hier iets schreef. Om te compenseren wordt dit een hele lange en extra sarcastisch, alhoewel er geen vakantieverhalen bij komen kijken. Jaren zijn gekomen en voorbijgegaan. Relaties zijn gekomen en uitgegaan. Maaltijden ook. Pokemon Go is niet populair meer, maar dezelfde verstofte frikandel ligt wel nog steeds onder de koelkast, zoals altijd. Sommige dingen veranderen namelijk nooit. Iets wat ook niet veranderd is mijn grote afkeer van ‘het nieuws’. De afgelopen jaren heb ik stellig geweigerd om dingen te doen die mijn “leeft onder een steen”-status zouden kunnen doen wankelen. Geen dagelijks journaal na het avondeten, geen nieuwsartikelen mooi grafisch weggewerkt aan de rechterkant van het scherm wanneer mijn computer opstart, geen gezichtenboekgroepen, geen krant, nee zelfs geen radio of propagandapamfletten geprint door de ondergrondse verzetsgroep. Niet omdat ik graag onbenullig ben -want ik hou van kennis- maar omdat het extreem sensationele aspect ervan me altijd mijn ogen doet uitkrabben en ik heb die gelei-gevulde balletjes intact nodig.

En het heeft me goed gedaan. Ik kan zeggen dat er in de afgelopen jaren werkelijk niets ‘nieuws’ is geweest wat ik ook daadwerkelijk miste. Niets waarvan ik dacht “Oh man, ik had dat echt diezelfde dag nog moeten horen. Wat een gemis zeg!”. Jamie Cullum zong in “Next Year, Baby” dat hij het volgende jaar hetniüws beter moest gaan bijhouden, maar ik heb persoonlijk bij geen enkele nieuwjaarswisseling de behoefte gehad om mezelf voor te nemen ‘elke dag 15 minuten apart zetten om te horen wat voor doms politicus X heeft gezegd, en welke bekende mensen en verkeersdeelnemers er allemaal dood zijn gegaan’, omdat dat dat mijn dagen slechter zou maken, niet beter.

Maar de laatste tijd heb ik toch echt HET NIEUWS gekeken. Ik heb het journaal gekeken, filmpjes gekeken, en websites afgestruind, en…. ik ben bekeerd! Dus hier iets wat ik nooit had gedacht te schrijven: Een ware haiku ter ere van HET NIEUWS:

Nieuws is goed voor ons
elke dag dood en drama
toon me meer lijden

Oké ik loog. Ik ben niet bekeerd. Ik heb me in plaats daarvan kapot gelachen. Ik heb gelachen om hoe melodramatisch het is. Gelachen om hoe je nauwelijks informatie krijgt en tegelijkertijd het idee hebt dat je hersens smelten. Gelachen om hoe cijfers heel dramatisch opgeblazen worden en buiten elke context staan. Gelachen over hoe tot wel honderd keer toe herhaald word hoeveel afstand je moet houden. Gelachen hoe alles zogenaamd altijd op instorten staat…. Gelachen als een boer met kiespijn.

Het is schadelijk wat we er gebeurt. En dan heb ik het niet over het ongelofelijk milde virus dat rond waait. Ik heb het over de angstzaaierij, over de disproportionele, destructieve respons, door een ziekelijke media die geen rem meer heeft of morele overwegingen. Normaal gesproken wordt de media nog enigszins in toom gehouden door het feit dat meningen en standpunten gewoon verschillen en de verschillende bronnen daarom verschillende kanten belichten. Maar nu? Het is schrikbarend hoe snel miljarden allemaal hetzelfde verhaal 100% accepteren. Hoe iedereens wil en vermogen om kritisch te zijn uit het raam lijkt te zijn gegooid, na een paar dagen aan eenzijdige media-indoctrinatie. Na het (waarschijnlijk op de wc) kijken van een veel te serieus praatje van de minister-president over de ‘noooooodsituatie’, klopt men zich verlekkerd op de schouder en zegt “Zo, wat zijn wij modern en rationeel zeg, wij vertrouwen op de experts en WETENSCHAP!” maar ondertussen verdrinkt elke vorm van rationaliteit samen met het kritisch denken in een zee van eindeloze ja-knikkerij en vermeend altruïsme.

Want ‘de experts’ (waar er nogal veel van zijn overigens) zijn het helemaal niet allemaal eens. En er zijn wel degelijk valide punten op te werpen tegen de huidige gang van zaken omtrent het <VIRUS DAT NIET GENOEMD ZAL WORDEN>. Er is altijd wel een beter oplossing te vinden voor een probleem, maar daarvoor is kritisch denken nodig. Wie niet kritisch denkt, slikt de eerste de beste pil die aangeboden word. En die pil hebben we geslikt: het basale verhaal dat Corona <VIRUS DAT NIET GENOEMD ZAL WORDEN> héél gevaarlijk is, en dat we er werkelijk alles aan moeten doen om doden te voorkomen, ongeacht de prijs. Het verhaal dat een compleet land op slot gooien en de economie ruïneren het “zeker weten wel waard is! echt jawel hoor”. Het nieuws en “De Media” hebben dit verhaal met zo’n ongelofelijke passie uitgemolken en gepropageerd, dat het voor de overgrote meerderheid bijna een soort ‘pop-up ideologie’ of religie lijkt. Geheel met mantra die continu gemompeld dient te worden (Houd afstand. Houd afstand. Houd afstand.). Wie z’n twijfels of vraagtekens daarbij heeft is automatisch ‘gemisinformeerd’ en krijgt nog maar ff een uitleg over zich heen van wat dat ‘flattening of the curve’ nou inhoudt, en wie zich uitspreekt tegen de maatregelen… ooee…. die moet toch wel óf een domme complottheoreticus zijn (Chinese hagedismensen hebben met radiogolven het virus gemaakt zodat Bill Gates z’n mind control vaccin kan injecteren!!!), óf een vuile egoïst die maar al te graag oude mensen dood wil maken voor een paar zakcentjes.

Deze ware taboe die in korte tijd zo sterk is gecreëerd, verbergt schaapachtige leeghoofdigheid en een sensatie-verslaafde cultuur die even irrationeel en destructief is als de malloten die bleek voeren aan hun kinderen om zogenaamde vaccin-geïnduceerde autisme te genezen. We zijn helemaal geen rationeel, “nuchter” volkje dat geleid wordt door wetenschap; het is namelijk geen wetenschap als je tegensprekende onderzoeken gewoon maar negeert. Onze overheid volgt niet het advies van experts op, maar van de media, die immense druk zet op iedereen (inclusief die politici en die experts), om toch vooral nog méér te doen. Als je denkt dat de overheid het hoogste woord heeft, dan zit je ernaast. De media en publieke opinie hebben duidelijk een veel hogere rang. Bij paniek eist de massa namelijk dat er gewoon maar heel veel ‘iets’-en gedaan worden. En de politici luisteren. Want niets doen is een doodzonde; als je niets doet dan word je persoonlijk verantwoordelijk gesteld voor de (compleet hypothetische) dood van alle opa’s en oma’s in heel Nederland. Hele hordes mensen die om dezelfde reden ook maar zelf mondkapjes gaan maken, terwijl het algemeen bekend is dat dat niet werkt. Of weetje wat? We kunnen liedjes zingen! Of mensen die geen afstand houden uitschelden! Of nog ff tien keer herhalen dat we echt afstand moeten houden! En een bericht lajken op gezichtenboek over hoe je afstand moet houden. Want ja je moet toch iets doen! (had ik al genoemd dat we afstand moeten houden?) Dat opa en oma dood kunnen gaan is angst; de makkelijkste emotie die mensen kan bewegen. Geen verrassing dat de media vol angst zit, en niet vol hoop, of verstand. Wat is er nou sensationeler en sappiger dan lekker DOOIE MENSEN! Wat is er nou fijner dan dat gekriebel in je maag dat je krijgt als je iets alarmerends hoort over neerstortende vliegtuigen vol Nederlandse mensen die je niet kent. Dat gevoel van gevaar, wanneer je eventjes je afvraagt of de hele samenleving aan het instorten is? Wie wil er niet verbroederen met een gemeenschappelijk doel? De 2e wereldoorlog was van voor onze tijd, dus dan doen we maar alsof wij ook een “oorlog” hebben om te vechten. Als een stel malloten het ziekenhuis een ‘frontlinie’ noemen, en de dokters en verpleegsters ‘helden’, omdat ze…. hun werk doen, net als ieder ander persoon… (of is het omdat ze besmet kunnen worden, net zoals … letterlijk ieder ander persoon onvermijdelijk besmet gaat worden?)

Ik ben vrij boos, zoals wellicht is te merken. Ik ben boos op de media en de huidige ‘journalisten’ zonder journalistiek. Ik ben boos dat ze niet echt informeren of onderzoek doen, maar de goedkope weg van sensatie kiezen. Dat ze vrijelijk paniek zaaien ongeacht hoe schadelijk dat is. Ik ben boos op Arjen Lubach met z’n zondag showtje, waarin hij zelf boos was, en deed alsof hij de stem van rede is die het Nederlandse volk ff tot inzicht ging roepen, door hersenloos precies hetzelfde te herhalen wat elke zender, elke website, en elk forum al dagenlang liep te spuien. Ik ben boos op de politici en experts die ingeven aan de druk van publieke opinie. Maar vooral ben ik boos dat er nú zelfs, weken later, nog steeds geen moment wordt stilgestaan of de prijs het wel waard is.

Welke prijs? Nou dan komt het verhaal wat kennelijk te moeilijk is voor de media. Dus hier een uitgebreide versie mét eerst een fictief verhaaltje:

In ‘de Silmarillion’ verzon J.R.R. Tolkien een mensenvolk, de Númenoreanen, die welvarend waren en gezegend met lange levens, maar die langzaam verteerd werden door hun vrees voor de dood. En door hun eindeloze obsessie met het proberen uit te stellen van de dood, werden hun dagen uiteindelijk alleen maar korter en grijzer. Het is een geheel fictief verhaal natuurlijk, en Tolkien hield niet van allegorieën, maar er is een heldere les voor deze tijd uit te halen: Eindeloos proberen aan de dood te ontkomen heeft een hoge prijs.

Dit is op twee manieren uit te pakken. De eerste is vanuit deontologie en erg gevoelsmatig, namelijk dat je leven niet compleet moet laten beheersen door angst voor de dood, want dat is triest en dus slecht. Als die vrees nou gegrond is, zoals een Jood die ondergedoken zit in de 2e Wereldoorlog, en 100% kans heeft op sterven als ie naar buiten gaat, dan is dat nog wel acceptabel. Maar als die vrees niet of weinig gegrond is (zoals een fysiek gezond persoon die obsessief de zon vermijdt uit een irrationele angst om huidkanker te krijgen) dan zou je denken “Ee pannenkoek! Hou eens op met dat belachelijke gedoe man.” En een dergelijk extreme houding naar vermijding van de dood is dan ook niet gebruikelijk en niet geaccepteerd. Het is een gevoelsmatig principe dat iedereen ergens wel begrijpt en (bewust of onbewust) toepast wanneer ze zonder helm op de fiets stappen, een wijntje drinken, of een potje voetbal spelen. Er zit een reëel risico om vroegtijdig te sterven aan al die dingen, maar we negeren ze omdat we ook streven naar zinvolle invulling van het gelimiteerd aantal dagen dat we hebben. Om zo beperkt te zijn in het leven door een fobische houding naar de dood, zou onze (super subjectieve) totale “levenswaarde” zodanig verminderen dat we het de prijs niet waard vinden. Zo weet bijna elke kettingroker wel dat het hem statistisch gezien jaren kan kosten, maar dat doet er niet toe als hij de toegevoegde levenswaarde hoger acht. En eveneens zouden de meesten van ons het niet waard achten om statistisch gezien 2 dagen aan ons leven toe te voegen, als de prijs daarvoor is om maandenlang binnen opgesloten te zitten, eenzaam te zijn, of een baan te verliezen.

De tweede is minder subjectief en pragmatisch: Bij een risicoanalyse zit er een hele letterlijke en meetbare prijs aan risicovermijding die zo objectief mogelijk wordt gemaakt. In die discipline spreekt men bijvoorbeeld over hoeveel “gezonde jaren” een bepaalde actie kan opleveren of wegnemen, of is er heel cru een prijskaartje te geven aan een leven of een gezond levensjaar. Het is niet leuk om op die manier te denken, maar het is een cijfermatige realiteit die nodig is om goede beslissingen te nemen wanneer je het niet meer hebt over een groep van 10 mensen maar 10 miljoen. We hebben nooit een oneindig budget gehad voor onze medische zorg, en dat is oké, want we hebben geen oneindige middelen, en geen oneindige arbeid. Er zijn fysieke grenzen dus ergens moet ook een grens zijn voor iets als de zorg en daar is doorgaans al heel veel debat over, maar aan het einde van de dag begrijpt iedereen wel dat we niet de complete rijksbegroting kunnen steken in het proberen te redden van één persoon met terminale maagkanker. Het zou niet ethisch zijn (oké behalve misschien in een hele rare stromingen, zoals het ethisch egoïsme). Het zou miljoenen letterlijk hun leven kosten, in ruil voor het mogelijk ietsje verlengen van één leven. In plaats daarvan maken we afwegingen op basis van wat we hebben, en wat het meest effectief is. Dat is eerlijker, dat is hoe het altijd al is geweest in bepaalde mate (in zekere zin ook voordat er wetenschappelijke methodes daarvoor waren), en dat is hoe het altijd zal moeten gaan. Als je degene bent die doodgaat door maagkanker, en je alleen maar doodgaat omdat er minder dan 200 miljard is gestoken in kankeronderzoek dat jaar, dan is die eerlijkheid geen verzachting, want je gaat dood. Maar iedere malloot begrijpt dat het zo werkt als het zo extreem is gesteld.

Met <VIRUS DAT NIET GENOEMD ZAL WORDEN> begrijpt echter schijnbaar niemand het meer. Of dat, of iedereen is sterk misleid over hoeveel doden we nou echt besparen (Er zijn dozijnen van ons! dozijnen!) met dat ‘afplatten van de curve’ (nog zo’n eindeloos herhaalde term. Heb ik vandaag al gezegd dat we afstand moeten houden?) versus hoeveel we er wegnemen. Want dat is de zwarte keerzijde waar hoogleraar Ira Helsloot ons op wijst: dat de ‘nobele’ houding van “Laat die economie maar gewoon inkakken, het is het allemaal waard om 100 mensen te redden!” op de lange termijn veel méér doden maakt. Hoeveel? Een factor duizend meer, kennelijk. We zijn druk bezig om onze arm af te hakken, vanwege een splinter in de duim. Maar denk je dat zulk nieuws op de voorpagina van de nieuwssites staat? Nee, natuurlijk niet. Daarop staan dramatische berichten over dat “het ergste nog niet is geweest”, losse getallen zonder context over  hoeveel doden er nou weer zijn gevallen en… foto’s van mensen die de verpleging “helden” noemen….

Die ‘nobele houding’ waar iedereen opeens zo vol van is, is me ook een kwelling. Opeens is 90% van ons land gevuld met mensen die toch zo’n compassie hebben en bereid zijn alles neer te leggen voor de zwakkeren onder ons. Waar zijn die normaal gesproken?! Zijn ze uit de plinten gekropen?? Een half jaar geleden was er nou niet bepaald een overschot aan mensen die in hun vrije tijd vrijwilliger gingen zijn in de ouderenzorg. Zaten mensen toen te popelen om ‘extra belasting te betalen zodat de armere mensen betere gezondheidszorg krijgen’? Nee. Ab-so-luut niet. Maar nu de media dezelfde panische berichten herkauwt tot je oren eruit vallen, en Rutte een heel serieus praatje heeft gehouden alsof er een atoombom is gevallen, is iedereen er opeens helemaal vol van.

Er is niks nobels aan een heel land dicht gooien als dat nauwelijks mensen redt. Haal het uit je oren. Het is alleen maar kortzichtig, impulsief en schadelijk. Met de kosten die we de komende jaren nog gaan oplopen, hadden we de ouderenzorg royaal uit kunnen breiden, of preventieprogramma’s op kunnen zetten voor allerlei ziektes, of medische onderzoeken kunnen financieren, of bepaalde zorg gratis kunnen maken, of een duizendtal andere dingen die veel meer leed en veel meer dood zouden besparen. In plaats daarvan gaan de echt vatbare mensen alsnog dood op de niet gevulde IC, en zitten we allemaal thuis alvast in onze grafkist een potje miserabel te worden. We zijn niet nobel bezig. We zijn triest. We geven kennelijk pas een moer om de ouwetjes in het verzorgingstehuis als hun dood voor de verandering elke dag tien keer in het nieuws komt met dramaaaatische berichten over gevaaaaar.

Ik geef de schuld, voor wat staat te komen, aan ‘het nieuws’. Niet aan een mild gevaarlijk virusje waar we verder echt nauwelijks iets aan kunnen veranderen. Niet aan Mark Rutte, of het RIVM, of het WHO, of Bill Gates, zelfs niet aan Jamie Cullum. Want Mark Rutte en Jamie Cullum zijn slechts simpele dienaren van Sauron het nieuws. En wat staat te komen is een nare tijd. Ik zou het optimistisch of lichthartig kunnen brengen, maar waarom zou ik? Fatalistische gedachtes, daar gaat iedereen toch zo lekker op. Nou hierbij:

Dankzij de sensationele, immorele houding van het nieuws omtrent het uitvergroten van gevaren voor muisklikken en kijkcijfers, gaan we als land en als wereld een diepe recessie tegemoet, een grijze tijd die mensen werkloos gaat maken, die mensen tot zelfmoord en verslaving en ongeluk drijft. Door ‘het nieuws’ hebben we nu de saaiste maanden ooit. En door het nieuws zullen er in de komende tijd veel méér mensen dood gaan aan kanker, aan hart- en vaatziektes, aan ongezonde levensstijlen, aan alcohol-geïnduceerde comas, en zullen we met z’n allen minder “gezonde jaren” hebben dan als we gewoon geen ruk hadden uitgevoerd… We gaan allemaal doooooood.

… Maar hé, de komende jaren hebben we in ieder geval nog elke dag het nieuws om ons weer te herinneren aan hoe slecht alles toch is.